Starke – Ostavljeni tragovi
24. jun 2012. @ 08:09  |  moda i oko nje

Starke – Ostavljeni tragovi

U svetu su najpoznatije kao „čaks“ („Chucks“) ili „kons“ („Cons“), a kod nas su odomaćene kao „starke“. Ove patike smatraju se najstarijim, najpopularnijim i najprodavanijim patikama na svetu, a mnogi će vam reći da imaju i dušu. Veruje se da je bar jedan par ovog „cipelića” nosilo šezdeset odsto Amerikanaca. Iskusni kažu da ih pravi fanovi ne glancaju posle svakog nošenja – time se meri(lo) i vreme i karakter.

Iako se može učiniti da su iskočile pre koju deceniju, starke su nastale pre već nešto više od jednog veka. Markis Mils Konvers, menadžer jedne fabrike za izradu obuće, odlučio je da pokrene sopstveni biznis i otvori fabriku iz iste delatnosti, te 1908. godine u gradu Malden u Masačusetsu (SAD) nastaje „Converse Rubber Shoe Company“. U početku se pravila samo gumena obuća, kaljače za sezonsku namenu koje su izvozili za Boston. Kako bi održali kontinuitet proizvodnje i zarade tokom cele godine, Markis dobija ideju da se pozabavi sportskom obućom, pa 1915. godine pravi modele prilagođene teniserima. Već nakon dve-tri godine poslovanja sa proizvodnih linija fabrike dnevno izlazi četiri hiljade pari obuće, što je za to vreme bila značajna cifra.

Međutim, negde u to doba košarka počinje da osvaja i stari kontinent, pa se 1917. godine Markis odlučuje na novi poslovni rizik. U želji da stvori kvalitetnu obuću za profesionalne igrače košarke, kompanija nakon dužeg istraživanja od gumenog đona i nešto crnog platna spravlja prvu liniju patika nazvanu „All Star“. Prvi primerci te 1917. godine bili su smeđe boje i crnih đonova, da bi se početkom dvadesetih pravili i u potpunosti crni, od crnog đona i platna ili kože.

Čarls ‘Čak’ Tejlor (1901–1969), veliki zaljubljenik u košarku, u starkama je i trenirao i igrao za srednjoškolski tim. Svoju prvu profesionalnu utakmicu odigrao je kao sedamnaestogodišnjak marta 1919. godine. U potrazi za poslom 1921. godine postaje član čikaškog prodajnog lanca kompanije, a počinje da igra i za „Converse All-Stars“ tim fabrike. Verujući u kvalitet patika, putuje širom Amerike i prodaje „All Star“ patike ne uzimajući za to nijedan procenat, niti naplaćujući troškove puta kompaniji. Tejlorova ideja bila je da obilazi manja mesta i otvara košarkaške ambulante, podučavajući mlade košarci i sklapajući poslove sa prodavcima sportske opreme i obuće. Kako je bio vrlo harizmatičan, lako je zadobijao poverenje i naklonost trgovaca ma gde se pojavio u svom belom kadilaku (uključujući i mnogobrojne žene). Prodaja patika je porasla upravo zahvaljujući njemu i njegovim mudrim marketinškim rešenjima, među kojima se posebno ističu „Converse“ košarkaški godišnjaci, koji od 1922. slave sport, zdrave navike i ljubav prema košarci. Mnogobrojni saveti, ideje i zapažanja sa utakmica koje je Tejlor posećivao dok je putovao zemljom promenila su pravila igre i pogled na nju, ujedno promovišući timove, trenere, igrače i mlade nade sporta.

Na osnovu ličnog igračkog iskustva Tejlor već od samog početka proizvođače savetuje kako da poboljšaju dizajn, fleksibilnost i udobnost. Prema jednoj od priča, zbog toga je i ušetao u „Converse“. Saradnja je bila toliko uspešna da je 1923. postao portparol kompanije, a njegovo ime zaštitni znak konversica upisano unutar amblema. Od tada patike postaju poznate kao „Chucks“ ili „Chuck Taylor“. Iste godine kompanija pravi patike za njujorške „Rense” („New York Renaissance”), afro-američki košarkaški tim i jedan od najuspešnijih u američkoj košarkaškoj istoriji. Tokom tridesetih godina starke dobijaju američku „E“ („excellence“) oznaku.

Nošene su i na Olimpijskim igrama u Berlinu 1936. godine. Košarka je tada po prvi put uvrštena među zvanične olimpijske sportove, a Sjedinjene Države su u njima osvojile zlato. Uz dodatna Tejlorova poboljšanja, u nameri da zablistaju na londonskoj Olimpijadi 1948. godine, 1947. se pojavljuju prve koje sadrže i dan-danas nam prepoznatljive bele gumene ‘branike’ sa prednje strane, bele pertle i đonove.

Tokom Drugog svetskog rata Tejlor je služio vojsku kao kapetan ratnog vazduhoplovstva i sportski konsultant, istovremeno trenirajući i regionalne košarkaške timove. Kompanija je u to vreme proizvodila raznovrsnu odeću i obuću namenjenu pilotima i vojnicima, jakne i gumena zaštitna odela. Nakon rata američki vojnici nastavljaju da za vežbe koriste starke, a one postaju i zvanična obuća oružanih snaga. Posleratne „čaks“ patike bile su duboke i izrađivane u tri oblika: od crnog gumenog đona i platna, ili kože; i od belog đona i platna, sa patriotskom plavom i crvenom linijom.

Starke su brzo osvojile omladinu, kao nezaobilazan deo školske opreme za fizičko srednjih škola i koledža. Popularnost košarke i stvaranje američke lige kroz „Nacionalnu košarkašku asocijaciju“ (NBA) doprinelo je tome da postanu obuća bilo koga ko se iole ozbiljno bavi košarkom. Smatra se da je šezdesetih godina starke nosilo čak 90 odsto svih košarkaša, bilo to igranje za koledž ili profesionalno. 1962. godine započinje proizvodnja prvih plitkih patika, tzv. „oksfordskih“, koje zbog svoje praktičnosti brzo postaju vrlo popularne. Međutim, mnogi timovi se odlučuju da šarenim pertlama i bojenjem belog platna u druge boje istaknu timska obeležja. Stoga se 1966. godine „Converse“ odlučuje da uvrsti još šest boja (tada je činio 80% tržišta patika).

Čak Tejlor, znan i kao „ambasador košarke“, 1968. godine biva upisan u „Naismith“ košarkašku dvoranu slavnih u Springfildu, Masačusets. Godinu dana kasnije je preminuo. U to doba javljaju se i drugi konkurentni proizvođači, daleko raznovrsniji po bojama, dizajnu, kvalitetu i udobnim vazdušnim jastucima, koji definitivno osvajaju sportiste. Modeli „One Star“ (1974) i „Pro Leather / Dr. J“ (1976) nisu uspeli da povrate „Converse“, koji je tržištem dominirao između 1920-tih i 1970-tih godina. Ideje o progresu i inovativnosti primetne su kod nešto drugačijih modela, „Star Chevron“ i “Weapon”.

Sedamdesetih godina bilo je očigledno da su udobne patike definitivno pobedile cipele. Starke su uveliko postale simbol i deo mnogih sub-kultura – grisera, rokera, pankera (kasnije i skejtera i repera). Uz rokenrol, plave farmerke i kožnu jaknu kao da se protive uštogljenom svetu i sistemu. U filmskoj industriji koja sve više baca oko na mlade i prikaz njihovog života značajna su rekvizita u preko četiri stotine filmskih ostvarenja (prema nekim podacima to su u 66% slučajeva bile duboke crne, u 22% bele, a u 13% starke crvene boje).

Osamdesetih godina kupovina para starki definitivno je bila stvar izbora, kako se na tržištu moglo naći mnogo udobnijih i trajnijih patika. 1984. godine „Converse“ je bio zvaničan sponzor letnjih Olimpijskih igara u Los Anđelesu, a njegove patike nošene su tako u svim finalnim utakmicama još od 1936. godine. 1992. godine kompanija proslavlja cifru od 500 miliona prodatih pari.

Međutim, 1980-tih i 1990-tih „Converse“ je prolazio kroz brojne krize, stigavši do bankrota 2001. godine. Kompaniju 2003. godine preuzima „Nike“, a proizvodnja se iz severnoameričkih fabrika izmešta u zemlje jugoistočne Azije. Mnogi dugogodišnji obožavaoci ovih patika protestvuju zbog sve jeftinijih, često sintetičkih materijala, loše lepljenih delova i spirajućih boja, pa tako kupovina preostalih „Made in USA“ primeraka postaje stvar prestiža. Kanadska organizacija „Adbusters“, oštri protivnik konzumerskog društva, počinje da proizvodi patike „Black Spot“ prekrivajući logo „Converse-a“ crnom bojom. Iako „Nike“ do sada kroz proizvodnju i reklamiranje nije bitno izmenio brend starki, one su raznovrsnim printovima postale dakako komercijalizovanija obuća (istovremeno obožavana od protivnika potrošačkog društva) koja profitira od ideje o pojedincu koji je kreativan i jedinstven. Od neizostavne opreme košarkaša postale su tako „evergrin mast-hev kežual tike“ i „asesoari na sejlu“.

Sada na starkama možete videti zastave brojnih zemalja, likove iz stripova, video-igrica, sa televizije ili filma, print omaže bendovima i muzičarima. Ima i onih sa „kragnama“, onih majušnih za bebe, ali i onih sa štiklom. Možete ih čak i sami izdizajnirati. Poslednji šiz su, sudeći prema zvaničnom im sajtu, one sa motivima zmaja, povodom kineske Nove godine, godine zmaja. I, uprkos svemu, može li postojati neko ko ih ne voli?

Autor: Nemanja Jovanović / Frenzy Spark

Povezane teme: Converse
FACEBOOK KOMENTARI ()
KOMENTARI (1)
Bupudapalapa (neregistrovan) @ 14. nov 2013. 20:57 #1
Ima dobre slike
0 0
DODAJ KOMENTAR
(ime)

Moda i oko nje